بسم اللّه الرحمن الرحيم الحمد للّه ربّ العالمين و العاقبة للمتّقين ، و الصلاة و السلام على انبيائه و اوليائه خير خلقه ، و على آلهم و اصحابهم الطيّبين الطاهرين . ( 1 ) امّا بعد ، چنين گويد اضعف ضعفا و خادم فقرا ، عزيز بن محمّد النسفى ، كه جماعت درويشان 54 - كثّرهم اللّه - ازين بيچاره درخواست كردند ، كه مىبايد كه در معرفت انسان رساله‌ئى جمع كنيد ، و ظاهر و باطن انسان را شرح كنيد ، يعنى بيان كنيد كه از روى صورت خلقت انسان چون است ، و از روى باطن روح انسانى چيست ، و ترقّى روح انسانى تا كجاست ؛ و ديگر بيان كنيد كه هر انسانى چند روح دارد ، و هر روحى چه‌كار كند . درخواست ايشان را اجابت كردم ، و از خداوند تعالى مدد و يارى خواستم تا از خطا و زلل نگاه دارد : « انّه على ما يشاء قدير و بالاجابة جدير » . فصل اول در بيان خلقت صورت انسان ( 2 ) بدان ، اعزّك اللّه فى الدارين كه اوّل انسان يك جوهر 55 است و هر چيز كه در انسان به‌تدريج موجود شد ، جمله در آن يك جوهر موجود بودند ، و هريك به وقت خود ظاهر شدند . و آن يك جوهر نطفه است ، يعنى تمامت اجزاى انسان از جواهر و اعراض ، جمله در نطفه موجود بودند ، و هر چيز كه او را به كار مىبايد تا به كمال انسانى